Чанарын удирдлага
Чанарын удирдлага (мөн “Чанарын менежмент” гэж нэрлэдэг; Quality Management) гэдэг нь байгууллагын үйл ажиллагаа, бүтээгдэхүүн болон үйлчилгээний чанарыг тасралтгүй хянаж, сайжруулах зорилгоор хэрэгжүүлдэг удирдлагын цогц тогтолцоо юм. Энэ нь нэг удаагийн арга хэмжээ биш, тасралтгүй давтагдах сайжруулалтын мөчлөгт суурилдагаараа онцлогтой.
Чанарын удирдлага яагаад чухал вэ?
Чанарын удирдлагын тогтолцоо нь байгууллагын үйл явцыг төлөвлөсөн үр дүнгээс хазайхад нөлөөлөх хүчин зүйлсийг урьдчилан тодорхойлж, сөрөг үр дагаврыг бууруулах, бий болсон боломжийг бүрэн ашиглах нөхцөлийг бүрдүүлдэг.
Тогтолцоо бэхжснээр дараах үр өгөөж бий болдог:
-
Урьдчилан сэргийлэх: Алдаа гарсны дараа засах бус, алдаа гарахаас өмнө сэргийлэх тогтолцоо бүрдэнэ.
Жишээ: Оюутны бүртгэлийн алдааг хичээлийн улирал дуусахад илрүүлэхийн оронд бүртгэлийн үе шат бүрт автомат шалгалтын нөхцөл тавих.
-
Нотолгоонд суурилах: Хувийн үзэмж, аман мэдэгдэлд биш, бодит өгөгдөл болон баримтад (Evidence-based) суурилан шийдвэр гаргах тогтолцоог хэвшүүлнэ.
Жишээ: Хичээлийн агуулгыг шинэчлэх шийдвэрийг багшийн дураар биш, оюутны сэтгэл ханамжийн судалгааны тоон үзүүлэлтэд үндэслэн гаргах.
-
Тогтолцоог бэхжүүлэх: Хувь хүний хүчин чармайлт болон туршлагаас хамааралтай байсан үйл явцыг байгууллагын тогтвортой, давтагдах тогтолцоо болгон хувиргана.
Жишээ: Нэг тэнхимд амжилттай нэвтрүүлсэн QR кодын ирц бүртгэлийн аргыг стандарт журам болгон бүх тэнхимд нэвтрүүлэх.
ШУТИС-д хэрэгжиж буй тогтолцоо
ШУТИС нь чанарын удирдлагыг байгууллагын хэмжээнд хэрэгжүүлэх зорилгоор дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсэн. Үүнд: бүрэлдэхүүн сургуулиуд болон нэгжүүдэд чанарын менежерүүдийг томилон ажиллуулж, олон улсын стандартуудыг нэвтрүүлжээ.
Ашиглагдаж буй стандартууд
| Стандарт | Зориулалт | Монгол улсын код |
|---|---|---|
| ISO 9001:2015 | Чанарын менежментийн тогтолцоо | MNS ISO 9001:2016 |
| ISO 21001:2018 | Боловсролын байгууллагын менежмент | MNS ISO 21001:2021 |
Дээрх стандартуудын үндсэн зарчим нь “Нотолгоонд суурилсан шийдвэр гаргалт” (Evidence-based decision making) болон “Эрсдэлд суурилсан сэтгэлгээ” (Risk-based thinking) юм. Байгууллага эдгээр зарчмыг PDCA мөчлөгтэй хослуулснаар аливаа өөрчлөлтийг таамаглалд биш, бодит нотолгоонд тулгуурлан хэрэгжүүлдэг.
PDCA мөчлөгийг ШУТИС-ийн өдөр тутмын үйл ажиллагаанд хэрхэн хэрэглэж болохыг доорх жишээгээр харуулав:
| Оролцогч | Төлөвлөх (Plan) | Хэрэгжүүлэх (Do) | Шалгах (Check) | Сайжруулах (Act) |
|---|---|---|---|---|
| Удирдлага | Хурлын тэмдэглэл гараар хөтөлдөг | Нэг хэлтэст Teams-ийн хурлын тэмдэглэлийн нэгдсэн загвар нэвтрүүлэх | Баримтжуулалтын хугацаа, чанар хэрхэн өөрчлөгдсөнийг хэмжих | Амжилттай загварыг бүх хэлтэст нэвтрүүлэх журмаар батлах |
| Багш нар | Оюутны ирц бүртгэлд цаг их зарцуулдаг | Нэг хичээлд QR код ашиглан ирц бүртгэх туршилт хийх | Бүртгэлийн алдааны хувь, цаг хэмнэлтийг тооцоолж үнэлэх | Үр дүнтэй болсон аргыг тэнхимийн стандарт журам болгох |
| Ажилтнууд | Баримт бичиг хайхад цаг их зарцуулдаг | SharePoint-д нэг хэлтсийн баримт бичгийн нэгдсэн бүтэц зохион байгуулах | Хайлтын хурд, баримт бичигт хандах давтамжийг хэмжих | Байгууллагын хэмжээний нийтлэг бүтцийн загвар болгон нэвтрүүлэх |
| Оюутнууд | Багийн даалгаврыг и-мэйлээр солилцоход алдаа, хоцрогдол гардаг | Нэг улиралд Google Docs болон Teams дээр хамтран ажиллах туршилт хийх | Алдааны тоо, багийн ажлын сэтгэл ханамжийг нэгтгэн дүгнэх | Дараагийн улирлын бүх багийн даалгаварт стандарт арга болгох |
Хамтын оролцоо: Чанарын соёл
Чанарын удирдлага нь зөвхөн захиргаа эсвэл чанарын менежерийн үүрэг хариуцлага биш юм. Энэ нь их сургуулийн бүх түвшний оролцогчдын өдөр тутмын хандлага болон байгууллагын соёлд тусгагдсан байх ёстой тогтолцоо юм.
| Оролцогч | Чанарын соёлын илэрхийлэл |
|---|---|
| Удирдлага | Чанарын зорилтыг жил бүр тодорхойлж, гүйцэтгэлийг нотолгоонд суурилан дүгнэж, шийдвэр гаргана. |
| Багш нар | Сургалтын чанарт өөрөө үнэлгээ хийж, хичээлийн агуулга болон арга зүйгээ тогтмол шинэчилнэ. |
| Ажилтнууд | Үйл явцын алдааг бүртгэж, үндсэн шалтгааныг судлан, дахин давтагдахаас урьдчилан сэргийлнэ. |
| Оюутнууд | Сэтгэл ханамжийн судалгаанд идэвхтэй оролцож, сургалтын чанарт нөлөөлөх санал хүсэлтээ тогтмол илэрхийлнэ. |
Энэхүү соёлыг амжилттай бүрдүүлсэн байгууллагуудын туршлагаас дараах зүйлийг харж болно.
💡 Олон улсын туршлага
Toyota болон олон улсын байгууллагын туршлагаас харахад PDCA мөчлөгийг байгууллагын өдөр тутмын үйл ажиллагаанд нэвтрүүлснээр ажилтнууд асуудлыг шүүмжлэлтэй сэтгэлгээгээр шийдвэрлэх чадвар эзэмшиж, байгууллага тасралтгүй инноваци бий болгох чадавхтай болдог.
Toyota корпорацид энэ үйл явцыг “Машин биш, хүнийг бүтээх” гэж нэрлэдэг.
PDCA ба Ho-Ren-So
PDCA мөчлөг нь Ho-Ren-So (Тайлагнах — Холбоо барих — Зөвлөлдөх) зарчимтай дараах байдлаар органикаар нийцдэг:
| Ho-Ren-So | PDCA үе шат | Утга |
|---|---|---|
| Тайлагнах (Ho) | Check — Шалга | Ажлын явц, үр дүнг тогтмол мэдээлж, хянах |
| Холбоо барих (Ren) | Do — Хэрэгжүүл | Хийж байгаа зүйлийг багтайгаа шуурхай хуваалцах |
| Зөвлөлдөх (So) | Plan + Act — Төлөвлө, Засвар хий | Хамтран төлөвлөж, үр дүнд суурилан хамтдаа засварлах |
Өөрөөр хэлбэл, Ho-Ren-So бол PDCA мөчлөгийг өдөр тутмын харилцааны хэлбэрт буулгасан хэрэгжилтийн арга зүй юм.
✅ Өөрийгөө шалгах
Та чанарын соёлыг өдөр тутмын үйл ажиллагаандаа хэрэгжүүлж байна уу?
- Би ажлын алдааг нуухын оронд бүртгэж, үндсэн шалтгааныг нь тодорхойлдог.
- Би “өмнө нь ийм л байсан” гэх хэвшмэл хандлагаас татгалзаж, сайжруулах боломжийг идэвхтэй эрэлхийлдэг.
- Би сургуулийн сэтгэл ханамжийн судалгаа болон үнэлгээнд үнэн зөвөөр хандаж оролцдог.
- Би гүйцэтгэсэн ажлынхаа үр дүнг хэмжиж, баримтжуулж чаддаг.
- Би амжилттай нэвтрүүлсэн арга барил, туршлагаа бусадтай хуваалцаж, тогтолцоо болгон хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулдаг.
Санамж: Чанарын удирдлагын тогтолцоо нь зөвхөн чанарын менежерийн үүрэг хариуцлагаар хязгаарлагдахгүй. Байгууллагын бүх түвшний оролцогч өөрийн үйл ажиллагаандаа тасралтгүй сайжруулалтын зарчмыг хэрэгжүүлснээр л жинхэнэ чанарын соёл бүрэлдэнэ.
Эх сурвалж: